Waar moet je naartoe als je Egyptische oudheden wil zien in Engeland? Naar het British Museum in Londen, zullen de meeste mensen zeggen. En inderdaad beschikt dit museum over een enorme collectie beelden, mummiekisten, papyri en andere voorwerpen uit het oude Egypte, zo heb ik vorige maand met eigen ogen gezien. Maar er zijn in Engeland naast het British Museum ook nog diverse andere musea met een Egyptische collectie, zowel grote als kleine, doorheen het hele Verenigd Koninkrijk. Zelf heb ik tijdens mijn recente vakantie drie verzamelingen in Londen bezocht en eentje in het graafschap Dorset. Hiervoor moesten mijn broer en ik naar het landgoed Kingston Lacy, op een klein uurtje lopen van het stadje Wimborne Minster. Hier woonde ooit verzamelaar en ontdekkingsreiziger William John Bankes (1786-1855), die begin negentiende eeuw door Egypte trok en daar onder meer een échte obelisk verwierf. Deze mocht van de Egyptische pasja meegenomen worden naar Engeland en speelde een doorslaggevende rol bij de ontcijfering van het hiërogliefenschrift. Dat laatste komt ter sprake in het boek dat ik momenteel aan het schrijven ben en dat maakte het bijzonder om de zuil met eigen ogen te zien én te fotograferen.

De obelisk van William John Bankes, op het landgoed Kingston Lacy in Dorset, Engeland

De Egyptische verzameling van Bankes, opgesteld in wat vroeger de biljartkamer van het landhuis was

De prent in kwestie hing vlakbij een nis met daarin een grote krokodillenkop, ingelijst achter glas dat behoorlijk spiegelde. De meeste bezoekers aan het landgoed zullen de Egyptische kamer waarschijnlijk slechts vluchtig bekijken, waarbij alleen de krokodil en oudheden hen opvallen. Maar mij viel zoals gezegd juist die oude tekening meteen op. Deels zal dit komen doordat negentiende-eeuwse tekeningen van Egyptische monumenten een onderwerp zijn dat expliciet aan bod komt in mijn boek, maar de belangrijkste reden dat ik erop aansloeg was het gebouw dat op de betreffende aquarel stond afgebeeld. Dit betrof namelijk de tempel van Taffeh, het kleine tempeltje dat sinds een kleine vijftig jaar is te zien in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden! Deze tempel kreeg Nederland destijds geschonken van Egypte als dank voor de Nederland hulp bij het redden van een paar andere, veel grotere tempels, die onder water dreigden te lopen door de bouw van de Aswandam in de Nijl. Dat de tempel op de tekening nu in Leiden staat was bij de vrijwilligers van Kingston Lacy niet bekend, en zij reageerden dan ook blij verrast toen ik hen dit vertelde.

De tekening van de tempel van Taffeh, gemaakt door Bankes aan het begin van de negentiende eeuw

De tekening toont de tempel zo'n anderhalve eeuw vóór hij naar Leiden werd verhuisd, dus op zijn oorspronkelijke locatie langs de Nijl. Op een bordje in de biljartzaal stond vermeld dat de omvangrijke archieven van Bankes de laatste jaren stukje bij beetje worden uitgezocht, inclusief het materiaal dat hij had vervaardigd in Egypte. Toen ik later op mijn hotelkamer wat aan het googlen was, kwam ik erachter dat het regionaal archief van Dorset nog veel meer tekeningen van Bankes heeft van de Taffeh-tempel, inclusief plattegronden en panorama's. Zouden ze dit weten in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, zo vroeg ik me al snel af. De naam van Bankes was ik niet tegengekomen in een boek uit 1979 over de tempel, dat ik recent nog had gelezen. En er stond me ook niets bij van deze tekening in andere boeken. Afgelopen maandag heb ik het museum daarom gemaild, en hun antwoord kwam al heel snel: nee, het museum kende dit materiaal niet, maar is er wel heel erg in geïnteresseerd. De tekeningen van Bankes bevatten waardevolle informatie over de geschiedenis van het gebouw, die mogelijk interessante details aan het licht kunnen brengen. Om die reden gaven de conservatoren van het RMO in de mail aan dat ze mij heel dankbaar en zeer erkentelijk zijn!

De tempel van Taffeh, zoals te zien in de tempelzaal van het RMO in Leiden

Op de prent die ik spotte in Kingston Lacy was niet alleen te tempel te zien, maar waren ook gegevens gekrabbeld over de afmetingen van het gebouw. Dit wijst erop dat Bankes zorgvuldig te werk ging. Mochten de andere prenten van Taffeh ook zo zorgvuldig zijn, dan wacht Leiden een hele interessante schat in het archief van Dorset! Overigens stonden er in Taffeh ooit twéé tempels, maar waar die van Leiden eind negentiende eeuw in gebruik was als stal en om die reden werd gespaard, werd de andere rond 1880 steen voor steen ontmanteld en daarna gebruikt als bouwmateriaal. Deze tempel is dus helemaal verdwenen en leeft enkel in oude tekeningen nog een beetje voort. Dit gaat dan bijvoorbeeld om een prent van Amelia Edwards, die ik eerder dit jaar nog heb gezien in Amsterdam. Hieruit blijkt wel hoe waardevol oude tekeningen kunnen zijn, als getuigenissen van verdwenen monumenten. Of het materiaal van Bankes nog iets nieuws gaat opleveren, en zo ja wat precies, zal moeten blijken. Maar met deze "ontdekking" is mijn vakantie in ieder geval nóg geslaagder dan hij al was!

De verdwenen "tweede tempel" van Taffeh, afgebeeld in A Thousand Miles Up the Nile van Amelia Edwards