dfecf852

Schrijven en sneeuw

Sat, 21 Feb 2026 18:31:07 GMT

Afgelopen vrijdag verscheen het nieuwe nummer van Archeologie Magazine, mét daarin een artikel van mij over de neo-Egyptische tempel in de dierentuin van Antwerpen. Getiteld Belgisch verhaal in een Egyptisch jasje komen de geschiedenis achter dit wonderlijke olifantenverblijf, de vraag waarom die opvallende Egyptische stijl én de betekenis van de figuren en hiërogliefen op de tempel aan bod. Bij het artikel staan acht foto's van het gebouw, die ik vorig jaar heb gemaakt toen ik tijdens een vakantie naar België de Antwerpse dierentuin bezocht. Vrijwel meteen toen ik de tempel destijds zag, borrelde het idee bij me op om er iets over te schrijven. Zo'n wonderlijk pand, daar moest toch een verhaal inzitten? En zo ja, misschien wel een artikel! Nadat het stuk was geschreven, en de foto's uitgezocht, heb ik het afgelopen december naar de redactie gestuurd, die het graag wilde plaatsen en het direct op de rol zette voor het eerste nummer (februari) van dit jaar. Overigens is één van de foto's niet gemaakt in Antwerpen, maar in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. Daar namelijk ligt het enorme boek waaruit de schilder van de Antwerpse tempel inspiratie putte voor zijn kleurige schilderingen. Hoe dat precies zit? En wat hij precies schilderde? Dat kunt u allemaal lezen in het nieuwe nummer van Archeologie Magazine! Het blad is te koop in de wat grotere boekhandels en online via deze link.

Mijn artikel over de neo-Egyptische tempel in Antwerpen, deze maand in Archeologie Magazine

Een grote, kleurig versierde neo-Egyptische tempel middenin een grote dierentuin springt meteen in het oog, en lijkt daarmee een logisch onderwerp voor een artikel. Iets dat zo opvalt, wekt makkelijk de nieuwsgierigheid. Maar ook achter veel kleinere, ogenschijnlijk nietszeggende dingen kan een verhaal schuilgaan. In musea met een Egyptische collectie, zoals in Leiden of Londen, gaat de aandacht van de meeste mensen doorgaans uit naar grote, spectaculaire objecten. Kleurige mummiekisten, gouden sieraden, levensgrote stenen beelden. Voor kleinere, simpeler voorwerpen als stukjes papyri of potscherven met onleesbare krabbels heeft daarentegen bijna niemand aandacht, al kunnen die teksten egyptologen veel meer vertellen dan een gouden ring of stenen portretkop. Vorige maand vond ik bij een antiquariaat in Hoorn een boekje over Egyptische papyrusteksten, in 1989 verschenen naar aanleiding van een serie lezingen van het Leidse Papyrologisch Instituut . Dit klinkt de gemiddelde lezer dodelijk saai in de oren, en mij aanvankelijk ook, maar toen ik het boekje doorbladerde in de met boeken volgepakte gangen van die Hoornse winkel bleef ik hangen bij één van de hoofdstukken. Dit ging niet over spectaculaire piramides of mysterieuze mummies, maar over een veel alledaagsere kant van het oude Egypte, die op een bepaalde manier opvallend modern aandoet. Zou daar misschien een verhaal inzitten? Ik besloot het boekje te kopen, heb het betreffende hoofdstuk gelezen (het was vrij taai), twee vellen vol notities gekrabbeld en daarvan een artikel weten te maken, dat ik onlangs naar een tijdschrift heb opgestuurd. Hopelijk lukt het en willen ze het ergens dit jaar plaatsen...

Een potscherf uit het oude Egypte (in het museum Allard Pierson), met daarop een huurcontract uit de oudheid

In mijn vorige weblog schreef ik over een bezoek aan de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag, waar ik in het kader van hoofdstuk 7 van mijn boek afgelopen december ben geweest. Inmiddels is hoofdstuk 7 af, heb ik verschillende in Den Haag gemaakte foto's uitgezocht en ben ik begonnen aan hoofdstuk 8. Dit betekent opnieuw een hoop leeswerk, waaronder een reisverslag uit 1877. Dit boek, A Thousand Miles Up the Nile van de Engelse schrijfster Amelia Edwards , was eind negentiende eeuw een heuse bestseller en zorgde in de herontdekking van het oude Egypte voor een belangrijke verandering. Dat laatste (veranderingen) wordt het overkoepelende thema van hoofdstuk 8 van mijn eigen boek en dat maakt A Thousand Miles Up the Nile een toepasselijk onderwerp om aan te snijden. Nadeel is wel dat zo'n Engels boek uit de negentiende eeuw soms behoorlijk taai is, maar dat komt wel goed. Net als bij eerdere hoofdstukken worstel ik me ook hier wel doorheen. Wat dat betreft is schrijven een beetje zoals koken: het heeft tijd nodig om op smaak te komen. Voor een snelle, industriële hap zouteloze niksigheid heb je genoeg aan ChatGPT, maar écht schrijven vraagt om aandacht - en daarvoor is (en blijft) een écht mens benodigd.

Mijn Seti-boek, afgelopen januari in het schap bij Scheltema in Amsterdam

In haar boek beschrijft Amelia Edwards een reisje over de Nijl, waarbij ze verschillende tempels onderweg bezoekt en uitgebreid ingaat op het landschap, op de mensen en op de monumenten. Egypte was destijds populair bij Europeanen die de gure, waterkoude winters in hun eigen landen wilden ontvluchten, sommigen deden dat zelfs om gezondheidsredenen. Tegenwoordig hebben we gelukkig een verwarming, maar toch zullen de meeste mensen blij zijn dat het nu bijna maart is en de winter hier op zijn laatste benen loopt. Als de dagen lengen, de eerste bloemen weer opkomen en de temperatuur graadje voor graadje omhoog kruipt, zijn er maar weinig mensen die daarvan balen. De lente en zomer zijn populair, de winter een stuk minder. Maar tóch heeft ook het koude seizoen best mooie kanten, in de vorm van sneeuw. Het komt helaas niet zo vaak meer voor, maar áls het een keer goed sneeuwt, dan kleurt dat de wereld meteen een stuk mooier en lichter. Afgelopen januari was dit bijvoorbeeld het geval, toen Nederland bedekt werd onder een centimetersdikke laag winterse neerslag. Lastig voor auto- en vliegverkeer, maar vooral ook héél fotogeniek. Onderstaande foto's heb ik toen gemaakt van vuurtoren de Ven. De wereld leek wel een kerstkaartje!

De dijk ten noorden van Enkhuizen, bedekt onder een dik pak sneeuw

Voor de hagelwitte vuurtoren de Ven is al die witte sneeuw bijna een schutkleur

Een reuzenboek

Fri, 12 Dec 2025 11:10:45 GMT

Groot, groter, grootst. In januari 2024 begon ik met het schrijven van mijn tweede boek, over de herontdekking van het oude Egypte. Ik heb hiervoor de afgelopen twee jaar in verschillende bijzondere bibliotheken een paar grote antieke boeken mogen bekijken, veelal met prachtige platen erin, en tot voor kort dacht ik daarbij het grootste wel te hebben gehad. De enorme Description de l'Égypte in Haarlem , de al even enorme boeken van Champollions expeditie in Leiden . Maar gisteren kwamen deze pillen ineens een beetje in de schaduw te staan, toen ik in Den Haag de Koninklijke Bibliotheek bezocht om daar de twaalfdelige Denkmäler aus Ägypten und Äthiopien te bekijken, die medio negentiende eeuw verscheen als resultaat van een grote Duitse wetenschappelijke expeditie naar Egypte in de jaren 1842-1845. Dat het grote boeken zouden zijn, dat had ik wel verwacht, maar eenmaal gearriveerd bij de Koninklijke Bibliotheek bleek al gauw dat 'groot' in dit geval de lading niet helemaal dekt. Wat heet! De boeken waren bijna een meter hoog, opgeslagen bedekten ze bijkans een volledig tafelblad. En ze waren daarbij zó zwaar, dat ze telkens door twee medewerkers van de K.B. getild moesten worden! Je kan kortom zonder overdrijving spreken van reuzenboeken, die naar ik begreep echter juist door die kolossale omvang helaas in een kwetsbare staat verkeren. Om die reden kunnen ze niet zomaar worden ingezien, maar gelukkig mocht ik gister toch langskomen om een deel van dit titanenwerk te bekijken en door te bladeren. Wat een ervaring!

Een van de kleurige prenten in het eerste deel van de Denkmäler

Behalve groot van formaat, zijn de boeken ook groot voor wat hun inhoud betreft. Ze staan vol met honderden kopieën van Egyptische tempelmuren en grafreliëfs, nauwkeurig tot in de kleinste details. Tijdens de expeditie waar deze Denkmäler de vrucht van is, werden overal in Egypte en Nubië door egyptoloog Lepsius (1810-1884) en zijn team ontelbare stroken en kolommen hiërogliefen minutieus gekopieerd, om later uitgesorteerd naar tijdperk en locatie in de reusachtige boekbanden te worden gepubliceerd. Daarnaast staan er sfeerprenten van verschillende Egyptische tempels in, alsmede talloze plattegronden en doorsnedes, telkens met daarbij vermeld de afmetingen van zuilen, muren en deurposten. Uit de twee dikke Duitse pillen die ik vorig jaar in het Neues Museum in Berlijn heb gekocht en afgelopen tijd heb doorgeploegd , begreep ik dat al deze kaarten destijds zijn gemaakt door één man, met weinig meer dan een meetlint en een blijkbaar heel behoorlijke wiskundeknobbel. Kom daar nog maar eens om in onze tijd van A.I. en achteruitgekacheld onderwijs...

De plattegronden in de Denkmäler zijn enorm nauwkeurig, met bij elke muur en zuil de bijbehorende afmeting

Hoewel niet bepaald praktisch, gezien hun grootte, en op het oog misschien gedateerd, zijn de boeken en prenten van de Denkmäler tot op de dag van vandaag voor wetenschappers van grote waarde. Verschillende van de reliëfs en inscripties die erin staan opgetekend, zijn inmiddels namelijk verdwenen. Soms als gevolg van natuurlijke processen, maar vaak ook door de mens. Ik wees er in een eerder weblog al op dat verschillende tempels in de negentiende eeuw door de toenmalige Egyptische leider ( deze meneer ) zijn opgeofferd aan de vooruitgang, in de vorm van kalk voor cement of tichels als meststof voor op het land, maar ook Europese toeristen droegen een steentje aan het verlies bij, door stukken grafmuur uit te hakken en daarbij omliggende inscripties zwaar te verminken. De ironie wil dat Lepsius dit zelf ook deed, mét volledige toestemming van Egypte welteverstaan, maar het zou zijn expeditie tekort doen om deze te verengen tot louter die schattenjacht. Zijn missie omvatte immers vooral heel, heel veel tekenwerk, zo bewijzen die tegelzware pillen in Den Haag wel, en het zijn precies díé tekeningen waar wetenschappers anno nu hun voordeel mee doen. Van veel verdwenen reliëfs en hiërogliefenteksten staat namelijk een keurige, minutieuze kopie in de Denkmäler .

Tien van de twaalf Denkmäler -delen staan vol met kopieën van reliëfs en hiërogliefen

Hoewel mijn boek gister natuurlijk de hoofdreden was om de reuzenboeken van Lepsius te bekijken, was er in de marge ook nog een ándere reden. Geïnspireerd door mijn bezoek dit voorjaar aan de dierentuin van Antwerpen, heb ik afgelopen tijd namelijk een artikel geschreven voor Archeologie Magazine over de neo-Egyptische tempel aldaar, dat de redactie ergens begin volgend jaar graag wil plaatsen. Maar wat heeft dit met de Denkmäler te maken, vraag u zich nu vast af. De verklaring is eenvoudig: de ontwerper van het schilderwerk op de muren van de Antwerpse tempel haalde zijn inspiratie voor een groot deel uit de platen in deze boeken. Om dit te illustreren, wilde ik graag een foto van het boek maken, opengeslagen op een pagina met daarop een reliëfscène die inderdaad aardig lijkt op die in het Egyptische olifantenhuis in Antwerpen. Deze komt straks als het goed is bij mijn artikel. De Denkmäler -banden mogen dan log en verre van praktisch zijn, maar ze zijn vooral ook té mooi en waardevol om te worden vergeten. En daarmee zijn ze de aandacht in boek- en artikelvorm zonder meer waard!

Bonte schilderingen op de muren van de neo-Egyptische tempel in Antwerpen

Wendingen des levens

Wed, 12 Nov 2025 12:32:10 GMT

De verkiezingen zijn geweest, Nederland heeft gestemd en de formatie van een nieuw kabinet is begonnen. Maar hoe lang zal het gaan duren voor de partijen in Den Haag eruit zijn? Verkenner Koolmees acht de kans " niet heel groot " dat er voor Kerst een kabinet zit, en verschillende partijen houden er zelfs rekening mee dat er pas " beweging " in de zaak gaat komen in máárt volgend jaar. Het roept de vraag op of deze manier van politiek bedrijven nog wel werkt, en of het niet eens tijd wordt om het over een radicaal andere boeg te gooien met dat formeren van een kabinet. Kunnen ze geen voorbeeld nemen aan Vaticaanstad, waar ze dit voorjaar al binnen twee dágen een nieuwe paus hadden gekozen? Met een beetje fantasie moet zoiets toch ook in Nederland mogelijk zijn, zou je zeggen? Gewoon alle fractieleiders, groot en klein, opsluiten in de Ridderzaal. Ze moeten net zo lang binnen blijven tot ze een kabinet hebben en mogen (net als bij de conclaven in het Vaticaan) géén mobieltjes of andere digitale gadgets meenemen. Afgezonderd van de buitenwereld kunnen ze niet worden beïnvloed door lobbyisten, peilingen, spindoctors of sentimenten op de social media , terwijl ze wel alle tijd hebben om eens goed met elkaar in gesprek te gaan. Niet in een verhit debat, maar als mens, buiten de camera's om. Wellicht komen ze dan wat naderder tot elkaar. En voor ons als publiek kan er een schoorsteen op de Ridderzaal gemonteerd worden waarmee de fractieleiders naar buiten toe kunnen laten weten of ze er al uit zijn: zwarte rook als er nog géén kabinet is en witte rook als er overeenstemming is bereikt. Het klinkt misschien gek, maar als het voor een nieuwe paus werkt, dan werkt het misschien ook wel voor een nieuw kabinet!

Al in 2021 schreef ik een opiniestuk over formeren per conclaaf, dat toen in het AD werd geplaatst

Zo traag als de formatie en de politiek gaan, zo gestaag gaat het met mijn boek over de herontdekking van het oude Egypte. Ik ben inmiddels begonnen aan hoofdstuk 7, dat grotendeels over een Duitse expeditie naar Egypte in 1842-1845 gaat. Deze wetenschappelijke tocht is van groot belang geweest voor de egyptologie, en net als over eerdere ontdekkers (die ik in eerdere hoofdstukken bespreek) valt ook over deze "etappe" van de herontdekking genoeg te vertellen. Om te kunnen schrijven moet er echter eerst gelezen worden en daarvoor heb ik vorig jaar twee boeken gevonden bomvol informatie. Dit zijn Duitse boeken, gekocht in het Neues Museum in Berlijn, en hoewel het lezen van deze Deutsche Bücher me tot nu toe alles meevalt, is het wel een heel stuk taaier dan lezen in het Engels of (vooral) Nederlands. En dan zijn het ook nog eens geen dunne boekjes, maar bij elkaar opgeteld ruim 700 pagina's aan hoofdstukken over Denkmäler der Entzifferung , Grundlagen der Archäologie Ägyptens , Die epigrafische Unternehmung en Der Beginn der ägyptischen Antikengesetze und ihre Bedeutung für die preußische Expedition . Twintig jaar terug op de middelbare school zou ik niet gedacht hebben zulks ooit te zullen lezen, en de leraren Duits vast ook niet. Sterker nog: de enige keer dat ik ooit de klas ben uitgestuurd was bij Duits! Zo zie je maar: man weiß nie, wie das Leben verläuft .

Een Duitse tekst met zelfs nog een paar hiërogliefen erdoorheen, geen alledaagse kost!

Over de wendingen des levens gesproken bedacht ik me laatst, tijdens een wandelingetje door de stad, hoe zelden ik eigenlijk nog aan het hertenkamp in Enkhuizen denk. Jarenlang was die plek heel belangrijk voor me, maar inmiddels ben ik dat al bijna vergeten en de sporadische keren dat ik nog door het park loop, roept het qua gevoel niets meer op. Ik ben er nu bijna vijf jaar weg en volg het nieuws erover allang niet meer. Maar soms, al scrollend over de website van de lokale krant, zie ik de naam toch nog voorbij komen. Afgelopen september bijvoorbeeld, toen schreef het NHD dat er al " sinds 2016 wordt gesproken over wat de hertenkamp nodig heeft om overeind te blijven ". Maar dat jaartal 2016 klopt niet. De werkelijkheid is namelijk dat er al jaren eerder problemen waren rondom de financiering: reeds in april 2008 viel in de lokale pers te lezen dat het kamp "dringend hulp nodig heeft", waarna jaren van gesteggel, overnames en financiële injecties volgden. In 2021 schreef de krant dat " het project al akelig dicht de 2 miljoen euro nadert ", maar inmiddels moet dat al een stuk meer zijn. Sommigen zullen daarop denken: achteraf kijk je een koe in de kont, dat het zo'n eindeloos dossier zou worden had niemand zien aankomen . Maar ook dat is niet helemaal waar. In 2015 heb ik aangegeven dat het ondanks de toenmalige overname nog lang niet goed liep daar, maar dat nam destijds niemand serieus. Een lid van de Gemeenteraad schold me zelf s publiekelijk u it! Hierover heb ik in 2019 nog een ingezonden briefje voor de krant geschreven, met een slotzin die blijkens de nieuwe berichten over het hertenkamp nog steeds actueel is: deze "gek" had al die tijd volkomen gelijk.

Mijn ingezonden brief in het Noordhollands Dagblad van 28 september 2019

Iets heel anders tot slot is de herfst. Hij duurt nog ongeveer een maand en de meeste bladeren zijn inmiddels van de bomen af, maar zoals het cliché dan zegt: gelukkig hebben we de foto's nog! Afgelopen weken heb ik op landgoed Elswout (vlakbij Haarlem), in de eigen omgeving én bij de 's-Gravelandse Buitenplaatsen (vlakbij Hilversum) een paar herfstfoto's gemaakt en op de fotopagina op deze website gezet. Het jaargetij dat de naam heeft grauw en druilerig te zijn, blijkt te barsten van de kleuren. Gele bladeren, rode bladeren, oranje bladeren, rode paddenstoelen met witte stippen, ontelbare tinten bruin tegen een strakblauwe lucht: de herfst is misschien wel het fotogeniekste seizoen van allemaal! En met verse appels en peren, gevuld speculaas en warme chocolademelk met slagroom waarschijnlijk ook het lekkerste.

Herfstkleuren op landgoed Bantam, onderdeel van de 's-Gravelandse Buitenplaatsen bij Hilversum

Cuypersbibliotheek

Wed, 08 Oct 2025 11:38:48 GMT

Terwijl mijn eerste boek onlangs opnieuw een positieve recensie kreeg (in het blad KIJK-Geschiedenis, zie hier ) ben ik intussen volop bezig met wat hopelijk te zijner tijd mijn tweede boek wordt. Het onderwerp daarvan wordt de herontdekking van het oude Egypte, met name de grote expedities en vroege archeologen in de negentiende eeuw. In de loop van deze honderd jaar zijn er verschillende belangrijke boekwerken verschenen die het Egypte van de farao's stukje bij beetje aan de vergetelheid hebben onttrokken. In mijn eigen boek "weef" ik het verhaal van de herontdekking rondom een aantal van die egyptologische klassiekers, waaronder enkele grote boeken vol prachtige prenten. In principe is het meeste hiervan tegenwoordig online te vinden, maar zoals ik in mijn vorige weblog al schreef: als je zo nadrukkelijk over bepaalde boeken schrijft, dan is het goed om ze ook eens in het écht te bekijken en door te bladeren. Na eerder de atlas van Blaeu in de Enkhuizer Librije , de Description de l'Égypte in het Teylers Museum , Belzoni's boek in het RMO , de Précis du système hiéroglyphique in het Museum Meermanno en de Monuments de l'Égypte et de la Nubie in de Leidse universiteitsbibliotheek te hebben bekeken, heb ik gister mijn zesde bibliotheekbezoek gebracht. Ditmaal stond het Rijksmuseum in Amsterdam op het programma, waar de bibliotheek net als de rest van het museumpand ontworpen is door de beroemde architect Pierre Cuypers. De naar hem vernoemde Cuypersbibliotheek geldt als de oudste én grootste kunsthistorische bibliotheek van heel Nederland en heeft bijna een half miljoen boeken in de collectie. Deze zijn in principe voor iedereen in te zien, al moet je je wel vooraf aanmelden en een specifiek boek reserveren. Is dat gebeurd, dan mag je vervolgens lezen in de leeszaal van Cuypers. Met zijn verdiepingen vol boeken, wenteltrap en glazen koepelplafond is dit een waar kunstwerk, zoals u op onderstaande foto kunt zien.

De leeszaal van de Cuypersbibliotheek in het Rijksmuseum

De boeken die ik heb bekeken in de bibliotheek betroffen drie grote pillen vol prenten van de Schotse schilder David Roberts. Deze autodidact, zoon van een arme schoenlapper, bezocht Egypte in de jaren 1838-1839 om er verschillende schetsen te maken. Terug op de Britse eilanden verwerkte hij deze tot een serie prenten die vervolgens werden uitgebracht in een aantal boeken. Hierop zijn de Egyptische tempels te zien zoals deze er destijds nog bijlagen: deels ondergestoven door opgewaaid zand en veelal in mindere of meerdere mate beschadigd. Verder zijn er veel bootjes afgebeeld op de Nijl, soms een palmboom en op veel prenten een karavaan of groepje gesluierde Egyptenaren. Van auto's op de voorgrond, elektriciteitsmasten en flatgebouwen op de achtergrond, zoals je die tegenwoordig overal hebt, was toen natuurlijk nog geen sprake. Het geeft de prenten van Roberts een verstilde, dromerige uitstraling. De oude tempels als verlaten ruïnes uit een verloren tijd, in een landschap waar de moderne wereld even ver weg lijkt. De boeken waren medio negentiende eeuw een groot succes en ook tegenwoordig zijn er boekjes en ansichtkaarten met Roberts' Egyptische oeuvre te koop. Én hij komt dus uitgebreid ter sprake in het zesde hoofdstuk van mijn boek!

Een van de boeken van David Roberts, opengeslagen bij een prent van de Kolossen van Memnon

Over bibliotheken gesproken was ik onlangs overigens in Haarlem. In het kader van Open Monumentendag bezocht ik er de bibliotheekzaal van Teylers Museum, het oude stadhuis en paviljoen Welgelegen: het Noord-Hollandse provinciehuis. Op de fotopagina van deze website vind u een paar foto's hiervan. Een pand dat ik niet heb bezocht, is het Frans Hals Museum, maar als Enkhuizer zou ik daar eigenlijk een keer naartoe moeten. In hun collectie hebben ze namelijk een schilderij van Bernardus Paludanus, de Enkhuizer stadsdokter en verzamelaar over wiens Egyptische collectie ik een artikel heb geschreven voor het jaarboek Steevast van de vereniging Oud Enkhuizen. In mijn weblog van een jaar geleden schreef ik dat ik toen volop bezig was met het betreffende artikel, inclusief een bezoekje aan Leiden. Dat laatste is niet voor niets gebleken, want vorige week was het zover en plofte de nieuwe Steevast op de mat, mét een flink artikel over Bernardus Paludanus en zijn Egyptische collectie! Het is misschien iets taaier dan wat ik doorgaans schrijf voor bijvoorbeeld Archeologie Magazine, maar dat is met name omdat er over dit onderwerp veel in nevelen is gehuld. De informatie moest overal en nergens vandaan komen en in veel gevallen zijn de gegevens onzeker, waardoor ik woorden moest gebruiken als 'mogelijk', 'zou kunnen', 'waarschijnlijk' en 'niet zeker'. Dit maakt het lastiger om een vloeiend verhaal te maken - schrijven is wat dat betreft altijd schipperen tussen leesbaarheid en feitelijkheid. Voor dat laatste moet je eigenlijk alle mitsen en maren meenemen, maar om een stuk een beetje vloeiend te houden kun je ook weer niet álles noemen en moet je soms wat dingen samenvatten of overslaan.

Paludanus en Egypte , mijn artikel in Steevast

Tot slot nog iets heel anders, naar aanleiding van de laatste etappe (Medemblik-Enkhuizen) van de wandelroute Westfriese Omringdijk die ik laatst heb gelopen. Behalve de nodige ganzen bij Onderdijk vielen me namelijk opvallend veel witte reigers op. Waar je ze voorheen zelden zag, lijken ze tegenwoordig veel vaker te zien. Hoewel veelal ver weg in het water, heb ik een paar foto's van deze sierlijke vogels kunnen maken, waarvan eentje nét op het moment dat hij met zijn snavel het water doorkliefde om een visje te vangen. Zou het toeval zijn, al die witte reigers langs de dijk? Ligt het aan mij en lette ik voorheen gewoon niet op? Of komen ze daadwerkelijk vaker voor in Nederland? Als ik de Vogelbescherming mag geloven, is dat laatste het geval. Reigers in Nederland doen het uitstekend , kopt een bericht op hun site. Goed nieuws dus! Overigens heet de witte reiger officieel 'grote zilverreiger', wat misschien nog wel een mooiere naam is. En mooi, dat zijn deze vogels zeker.

Een zilverreiger bij Onderdijk vangt een visje

Lezen en lopen

Fri, 12 Sep 2025 19:03:31 GMT

Na ruim een halfjaar van "publicitaire stilstand" verschenen er vorige maand kort achter elkaar twee artikelen van mij. Eerst de nieuwe National Geographic Historia , met daarin een kort artikel over sportman-farao Amenhotep II, en een kleine twee weken later in het augustus-nummer van Archeologie Magazine een artikel over de Egyptische verzameling van de Enkhuizer stadsdokter Bernardus Paludanus. Dat laatste stuk is een samenvatting van een veel uitgebreider artikel over dit onderwerp dat binnenkort verschijnt in het jaarboek van de vereniging Oud Enkhuizen . Dit lijkt misschien wat veel, twee stukken over hetzelfde onderwerp, maar Paludanus is die aandacht zeker waard. Naar alle waarschijnlijkheid was de Egyptische collectie van deze zeventiende-eeuwse stadsdokter namelijk de oudste Egyptische verzameling van heel Nederland - iets ouder zelfs dan de vroegste wortels van het Leidse Rijksmuseum van Oudheden. Toch wel bijzonder voor zo'n kleine stad!

Mummies in Enkhuizen , onlangs verschenen in Archeologie Magazine

De Egyptische verzameling van Paludanus past in het bredere thema van de herontdekking van het oude Egypte: het onderwerp van mijn tweede boek. In hoofdstuk 1 komt hij heel kort ter sprake, maar wat schrijven betreft ben ik inmiddels aanbeland bij hoofdstuk 6. Het onderwerp hiervan is een fenomeen dat bekendstaat als egyptomanie , de fascinatie van moderne mensen voor het Egypte van de farao's. Dit kom je op allerlei terreinen tegen: van een Egyptisch servies dat verscheen na de expeditie van Napoleon tot een neo-Egyptische tempel in de dierentuin van Antwerpen, en van moderne sfinxen in het Europese straatbeeld tot schilders in de negentiende eeuw die het oude Egypte verwerkten in hun doeken. Om mijn hoofdstuk hierover te kunnen schrijven ben ik verschillende boeken aan het lezen, onder andere een grote pil met daarin schitterende prenten van de Schotse kunstenaar David Roberts (1796-1864), die een belangrijke rol heeft in mijn boek. Zijn tekeningen tonen de monumenten van het oude Egypte zoals deze er zo'n twee eeuwen geleden bijlagen, inclusief opgewaaide zandduinen en omgevallen stenen. Geschilderd in pasteltinten geven ze een dromerig beeld van plaatsen als Karnak, Philae en Dendera, die in de negentiende eeuw goed verkochten in het door egyptomanie bevangen Europa. Zelfs koninging Victoria was in Roberts' prenten geïnteresseerd!

Een herdruk van het boek van David Roberts, opengeslagen bij een plaat van de tempel van Karnak

In een vorig weblog schreef ik over hoe verdwenen grafreliëfs en tempels in Egypte, gesloopt in de negentiende eeuw, nog een klein beetje voortleven op oude tekeningen. Dit is het thema van hoofdstuk 5 van mijn boek, waarvoor ik in verschillende boeken kleine stukjes informatie heb gevonden over een tiental verdwenen monumenten. Tijdens dit lees- en schrijfwerk bedacht ik me ineens dat dit onderwerp wellicht óók iets zou kunnen zijn voor een artikel in een tijdschrift. Dankzij het werk aan mijn boek stond de informatie reeds op een paar notitievellen, en op basis daarvan heb ik vervolgens vrij makkelijk een "blokjes-artikel" kunnen schrijven: een algemene intro met daarna zes losse "blokjes" tekst, elk over één verdwenen tempel. Van Antinoöpolis (een volledig afgebroken Romeinse stad) tot Zuid-Taffeh (het verdwenen "broertje" van de tempel in het Leidse RMO ). Het tijdschrift KIJK-Geschiedenis, waarin eerder een stuk van mij heeft gestaan over acht weinig bekende maar interessante farao's, was meteen geïnteresseerd en sneller dan verwacht is het stuk deze maand al verschenen. Samen met Paludanus en Amenhotep II staat de "artikelen-teller" daarmee in anderhalve maand tijd op drie stuks!!

Egyptes verdwenen tempels , mijn artikel voor het tijdschrift KIJK-Geschiedenis

Over verdwenen monumenten gesproken is het interessant om nog even aan te stippen dat dit niet alleen speelde in Egypte. In mijn eigen Enkhuizen werd eind negentiende eeuw bijvoorbeeld de Ketenpoort gesloopt: een oude stadspoort die was gebouwd in de Tachtigjarige Oorlog en die eeuwenlang dienst had gedaan, tot hij in 1886 werd afgebroken. Op de website van Archeologie West-Friesland staat een interessant stukje over deze poort, compleet met een oude tekening en zelfs een oude foto. Net als Antinoöpolis en de zuidelijke tempel van Taffeh heeft ook dit monument de voorvorige eeuw niet overleefd, en net als de Egyptische gebouwen uit mijn artikel voor KIJK-Geschiedenis leeft ook de Ketenpoort thans alleen nog voort op papier. Een monument dat eveneens verdwenen is, zij het al honderden jaren eerder dan de negentiende eeuw, is kasteel Nuwendoorn , vlakbij het dorpje Krabbendam. Afgelopen tijd heb ik in etappes een groot deel van de Westfriese Omringdijk gelopen en op de etappe Alkmaar-Schagen kwam de route langs dit verdwenen monument. Of er van Nuwendoorn oude prenten zijn weet ik niet, maar ook dit stukje verloren geschiedenis leeft nog een klein beetje voort: in de vorm van een moderne uitkijktoren met de contouren van het vroegere kasteel. Ironisch was overigens wel dat deze toren wegens bouwvalligheid niet te beklimmen was... Ook hier moeten we het dus met tekeningen doen, of iets moderner: met foto's.

Uitkijktoren in de vorm van het verdwenen kasteel Nuwendoorn, vlakbij Krabbendam (ten zuidwesten van Schagen)

Monuments de l'Égypte

Fri, 20 Jun 2025 16:17:32 GMT

Afgelopen donderdag (19 juni) ben ik naar Leiden geweest, voor alweer het vijfde bibliotheekbezoek in het kader van wat hopelijk over enige tijd mijn tweede boek wordt. Deze keer stond de Leidse Universiteitsbibliotheek op het programma, waar ik een paar heel bijzondere boekwerken heb bekeken. Met name de vier boeken van de serie Monuments de l'Égypte et de la Nubie waren heel indrukwekkend, alleen al vanwege hun enorme formaat: opengeslagen waren deze meer dan een meter breed!! Maar het was vooral de inhoud waarvoor ik kwam, en die was ronduit prachtig. Alle vier boeken staat vol met platen die in de jaren '20 van de negentiende eeuw door een Frans-Toscaanse expeditie (onder leiding van hiërogliefen-ontcijferaar Champollion) zijn gemaakt in verschillende graven en tempels in Egypte. Pagina na pagina staan er lijntekeningen in van reliëfs, hiërogliefen, goden en farao's. Ter plaatse met de hand gekopieerd door de expeditieleden en met de grootste nauwkeurigheid op papier gezet, waardoor de tekeningen als het ware een "back-up" op papier vormen van de echte tempel- en grafmuren in Egypte. Het bezoek kostte me wat uitzoekwerk, een weekpas en een flinke migraine op het eind, maar dat was het allemaal waard. Wat een prachtige boeken!!

De leeszaal van de Leidse universiteitsbibliotheek, afdeling Bijzondere collecties

Los van hun schoonheid ligt het belang van boeken als de Monuments de l'Égypte et de la Nubie vooral in hun functie als "back-up" van Egyptische reliëfs. Veel grafwanden in Egypte zijn in de afgelopen twee eeuwen namelijk flink beschadigd geraakt en sommige reliëfs zijn zelfs compleet verdwenen, evenals een aantal tempels, die medio negentiende eeuw in het kader van Egyptes industrialisatie volledig zijn afgebroken. Hierdoor zijn voor wetenschappers interessante reliëfscènes en hiërogliefenteksten verloren gegaan. Of althans: de originelen zijn verloren gegaan, want in oude boeken zoals die in Leiden staan dus kopieën van dergelijke teksten en scènes, op papier gezet voordat de originele grafmuren beschadigd raakten en voordat veel van de tempels verdwenen. Precies dat is het onderwerp van hoofdstuk 5 van mijn tweede boek, en om die reden wilde ik deze boeken heel graag een keer zelf doorbladeren. Veel van dergelijk materiaal is tegenwoordig digitaal beschikbaar , maar als je er zo nadrukkelijk over schrijft, dan is het toch wel interessant om zulke boekwerken ook eens in het echt te zien. Ik was in ieder geval blij verrast, want in het echt waren de tekeningen nog veel mooier dan ik op grond van de digitale beelden had verwacht.

Farao Ramses II in zijn strijdwagen, een van de platen in de Monuments de l'Égypte et de la Nubie

Dit bezoek aan de Universiteitsbibliotheek Leiden was mijn tweede, want vorig jaar oktober ben ik er ook al een keer geweest. Dat bezoek was in het kader van een artikel over de Egyptische objecten in de verzameling van de Enkhuizer stadsdokter Bernardus Paludanus, dat ik inmiddels heb ingeleverd bij de redactie van Steevast. Dit is het jaarboek van de vereniging Oud Enkhuizen , waar mijn stuk komend najaar in te lezen zal zijn. Omdat het zo'n enorm interessant onderwerp is, heb ik echter tevens een ingekorte versie van het artikel geschreven, dat veel korter is dan de lap tekst voor Steevast en dat de redactie van Archeologie Magazine graag wilde plaatsen. Medio augustus zal deze "samenvatting" in het blad verschijnen, onder de titel Mummies in Enkhuizen , aangezien Paludanus onder andere twee Egyptische mummies in zijn verzameling had. Let wel: die lagen begin zeventiende eeuw dus gewoon in zijn woonhuis ergens middenin het centrum van de stad!!

De aankondiging van mijn Paludanus-artikel in Archeologie Magazine (nr. 3/2025)

Tot slot nog een ander schrijfnieuwtje, over National Geographic Historia . Veel mensen hebben weleens gehoord van beroemde farao's als Toetanchamon, Ramses en Cleopatra, maar er hebben in drieduizend jaar tijd nog veel meer farao's op de troon van Egypte gezeten. Eén van hen was Amenhotep II, die naar verluidt opvallend sportief moet zijn geweest. Jaren geleden kreeg ik van mijn ouders een Duitstalig boek over farao's en sport, waarin onder meer Amenhotep II ter sprake komt. Het is vrij taaie kost, maar het is me gelukt om de relevante hoofdstukken te lezen, notities te maken over de farao en zijn sportliefde en op basis daarvan een artikel te schrijven, dat National Geographic Historia graag wilde plaatsen. Het stuk is inmiddels opgemaakt en zal ergens in augustus verschijnen, net als Paludanus.

De aankondiging van mijn artikel in National Geographic Historia , in het schap bij Standaard Boekhandel te Leuven

Vakantie naar België

Tue, 10 Jun 2025 17:49:32 GMT

Veel mensen vliegen voor hun vakantie naar verre oorden als Bali, Amerika of Zuid-Afrika, maar ik blijf liever wat dichter bij huis. Na vorig jaar twee weken Duitsland , ben ik onlangs met mijn broer negen dagen naar België geweest. Onze uitvalsbasis daar was de stad Leuven, op zo'n twintig kilometer ten oosten van Brussel, bekend als universiteitsstad en om zijn gotische stadhuis, mascotte Fonske en het Groot Begijnhof. Deze drie trekpleisters hebben we stuk voor stuk gezien, naast verschillende uitstapjes naar andere bezienswaardigheden in Vlaanderen én Wallonië. Van Waterloo en het Musée Hergé (een museum over de tekenaar van Kuifje) tot een grot bij Dinant en de stad Gent. Een druk programma, waardoor we onvermijdelijk ook een hoop misliepen, maar alles wat we wél hebben gezien was ruim voldoende om van een hele mooie vakantie te spreken. Of nee: van een hele plezante vakantie!

Het gotische stadhuis van Leuven, met een gevel bomvol standbeelden

Leuven zelf is een stad met veel bezienswaardigheden, maar het nabijgelegen Brussel heeft als hoofdstad van België natuurlijk nog veel meer te bieden. De Grote Markt met zijn stadhuis en gildepanden, Manneken Pis en talloze musea, om enkele trekpleisters te noemen. Zelf heb ik van alle musea alleen het KMKG bezocht, het Koninklijk Museum voor Kunst en Geschiedenis, dat in het Jubelpark aan de oostkant van de stad ligt. Hoewel hier van alles is te zien, waaronder een Peruaans beeldje dat Hergé ooit inspireerde tot één van zijn Kuifje-albums, ben ik niet verder gekomen dan de Egyptische afdeling . Deze is niet zo groot als die van het RMO in Leiden, maar toch zijn er een aantal bijzondere stukken te zien. Hieronder is een stèle (reliëfsteen) uit de tijd van farao Seti I, de koning die in mijn boek centraal staat. Het bijzondere aan deze antieke afbeelding is dat de farao erop is te zien samen met zijn zoon en latere opvolger Ramses II, die is afgebeeld als jong prinsje naast zijn vader.

Farao Seti I en zijn jonge zoon prins Ramses, op een stèle in het KMKG

Behalve Brussel zijn we ook naar Antwerpen geweest, de tweede stad van België, direct ten zuiden van de grens met Nederland. Pal naast het monumentale station hier ligt de Antwerpse diergaarde , die als een van de oudste dierentuinen ter wereld vergelijkbaar is met Artis in Nederland. Er zijn vanzelfsprekend verschillende dieren te zien (waaronder koala's, olifanten, komodovaranen en vlinders), maar ook een aantal bijzondere dierenverblijven. Één hiervan is een Egyptische tempel uit 1856, compleet met twee papyrusbundelzuilen, kleurige schilderingen en hiërogliefen op de muren. Die laatste verhalen echter niet over een farao uit de Egyptische oudheid, maar over een Belgische koning 'Leopold' en over de schenking van exotische dieren aan de stad Antwerpen. Het oude Egypte was in de negentiende eeuw in de mode en deze tempel is daarvan een wel heel bijzondere uiting, hij geldt volgens internet-encyclopedia Wikipedia zelfs als "één van de meest waardevolle neo-Egyptische gebouwen in West-Europa". De olifanten en giraffes die de tempel als binnenverblijf bewonen zullen zich dit vast niet realiseren, maar voor mij was dit bijzondere gebouw toch wel een van de hoogtepunten van de vakantie.

De Egyptische tempel uit 1856 in de dierentuin van Antwerpen

Als geïnteresseerde in het oude Egypte mag ik altijd graag even een boekhandel binnenlopen. Je weet immers nooit wat er voor interessants in de kasten staat. Voorheen deed ik verder eigenlijk niets met de boeken die ik kocht, maar de laatste jaren is dat totaal veranderd. Sinds ik zelf schrijf zijn boeken immers onmisbaar als bron voor m'n eigen teksten. In Brussel heb ik in het KMKG twee boekjes gekocht over de collectie en in Leuven heb ik bij tweedehandsboekenwinkel de Slegte drie boeken gevonden die over de herontdekking van het oude Egypte gaan, het onderwerp van mijn eigen tweede boek waar ik momenteel mee bezig ben. Misschien nog wel leuker was echter het boek dat ik zag liggen bij boekhandel Peeters , eveneens in Leuven. Daar stond namelijk prominent op de plank mijn Seti-boek, wat me toch wel een beetje trots stemde. Volgende maand is het twintig jaar terug dat mijn examen op school uitliep op een enorme teleurstelling (om niet te zeggen drama), toen twee examinatoren mij en mijn werkstuk te stom achtten voor een VMBO-papiertje. Wie destijds had gezegd dat er ooit een compleet boek van mij, uitgegeven door een échte uitgever, tot in België aan toe in de winkel zou liggen, die zou nooit zijn geloofd, maar onderstaande foto zegt wat dit betreft genoeg: Farao Seti I, Kunst en koningschap van een van Egyptes grootste farao's staat in Leuven prominent op de plank!

Farao Seti I prominent op de plank bij boekhandel Peeters in Leuven

Boeken en beesten

Wed, 09 Apr 2025 11:59:40 GMT

In het kader van wat hopelijk te zijner tijd mijn tweede boek wordt, ben ik gister naar Den Haag geweest. Om precies te zijn naar het museum Meermanno ( Huis van het Boek ) aan de Prinsessegracht, vlakbij het Malieveld en op loopafstand van het Binnenhof. Na vorig jaar voor eerdere hoofdstukken achtereenvolgens een atlas van Blaeu in de Enkhuizer Librije, de Description de l'Égypte in Teylers Museum en het boek van Belzoni in het RMO te hebben doorgebladerd, mocht ik ditmaal in het Meermanno een baanbrekend boek van hiërogliefenontcijferaar Jean-François Champollion uit 1824 bekijken: de Précis du système hiéroglyphique des anciens Égyptiens . Het boek werd hiervoor zelfs speciaal voor mij uit een geklimatiseerde kluis gehaald! Na zo'n twee uur bladeren was ik een aantal foto's en een paar blaadjes met aantekeningen rijker, precies wat ik nodig had voor het vierde hoofdstuk van mijn eigen boek-in-wording.

De Précis du système hiéroglyphique , opengeslagen in het kantoor van het museum Meermanno

De Précis du système hiéroglyphique speelt in de herontdekking van het oude Egypte (het onderwerp van mijn boek) een cruciale rol, omdat het de ontcijfering van Egyptes oude schrift markeert. Eeuwenlang had men geen idee wat die zo karakteristieke Egyptische vogeltjes, poppetjes en watergolfjes precies betekenden, waardoor de wildste verhalen de ronde deden. De hiërogliefen zouden filosofische verhandelingen en verheven boodschappen verbergen, zo dacht men zelfs. Maar begin negentiende eeuw wist Champollion de ware aard van de code te kraken. Geholpen door enkele belangrijke inzichten van andere geleerden puzzelde hij zich een weg door de eeuwenoude tekens heen en kon hij in 1824 middels zijn Précis du système hiéroglyphique wereldkundig maken dat het Egyptische schrift geen verheven symbolentaal was, maar "gewoon" een systeem dat met zowel klank- als woordtekens de taal van de oude Egyptenaren overdraagt.

Een tabel met hiërogliefen en bijbehorende klankwaardes in Champollions Précis

Voor lezers anno nu is het hiërogliefenschrift hopeloos omslachtig, gewend als wij zijn aan ons alfabet met slechts een overzichtelijke 26 letters. Maar omslachtig of niet: hiërogliefen zien er wel heel mooi uit, met al hun verschillende kleine tekeningetjes. En voor dierenliefhebbers is het interessant te weten dat ongeveer een kwárt van alle hiërogliefen een dier toont, waarbij vooral vogels goed zijn vertegenwoordigd. Dieren spreken duidelijk al eeuwen tot onze menselijke verbeelding, zo bleek ook uit een handgeschreven, middeleeuws boekwerk dat ik zag liggen in het Meermanno-museum zelf. In dit Boeck vanden proprieteyten der dinghen uit 1485 (!!) is een hoofdstuk gewijd aan de vogelen int ghemeen ende int speciael , met op de linkerpagina een fraaie prent waarop verschillende soorten vogels zijn te zien, waaronder een pauw, een zwaan en ooievaars.

Het Boeck vanden proprieteyten der dinghen , met op de linkerpagina een fraaie vogelprent

Over dieren, kunst en erfgoed gesproken wil ik tot slot nog wijzen op de Westerkerk in Enkhuizen. Komende zomer wordt hier een expositie georganiseerd over de Enkhuizer schilder Paulus Potter (1625-1654), die zich had gespecialiseerd in het portretteren van dieren. Om ook de allerjongste bezoekers iets te doen te geven tijdens de tentoonstelling ben ik momenteel een speciale "dieren-speurtocht" voor de kerk aan het maken, bestaande uit een aantal afbeeldingen van dieren. Je zou het namelijk misschien niet direct zeggen, maar in zijn houtsnijwerk en in de gebeeldhouwde grafstenen herbergt de monumentale Wester verschillende dieren. Dit varieert van een ossenkop en een haan tot bijvoorbeeld een eenhoorn en een papegaai. Een bonte dierenboel waarvan sommigen goed zijn te zien en anderen wat lastiger, kortom: ideaal voor een speurtocht!

Mijn dierenspeurtocht in de "digitale steigers"

Van Neues tot Narrative

Sun, 15 Dec 2024 18:21:15 GMT

Terwijl het oranjegele herfstkleed van de natuur is afgedwarreld en de vliegenzwammen zijn "uitgebloeid" (de foto hierboven is van eind oktober) plofte deze week het nieuwe nummer van Archeologie Magazine op de mat, met daarin een artikel van mij over een bonte natuurlijke rijkdom. Niet in een bos of in een park, maar in... de Egyptische collectie van het Neues Museum in Berlijn! Toen ik daar afgelopen mei door de zalen dwaalde viel me namelijk op dat er op de Egyptische reliëfs in de collectie veel dierenafbeeldingen zijn te zien, van soms bijzondere soorten. Zou daar misschien een artikel inzitten? , zo vroeg ik me direct af. Hierop heb ik verschillende foto's van de reliëfs gemaakt en een boek erover in de museumwinkel gekocht, om een week of wat na thuiskomst te beginnen met lezen en schrijven. Het lukte me uiteindelijk om een velletje losse notities te verwerken tot een artikel, dat de redactie van Archeologie Magazine graag wilde plaatsen, en waarin verschillende dierreliëfs de revue passeren. Onder de titel Egyptische dierenweelde in Berlijn staat het stuk deze maand in het blad, met foto's van onder andere een Egyptische pelikaan, een vissenhiëroglief en een klein blauw egelbeeldje. Een mooie afsluiter van "schrijfjaar" 2024! Wie geïnteresseerd is, kan het blad kopen in veel boekhandels of online, via deze link. Misschien iets voor onder de kerstboom? ;-)

Dieren in het Neues Museum , deze maand in Archeologie Magazine

Over schrijven gesproken hier nog een korte update van mijn tweede boek, waarvan ik inmiddels het derde hoofdstuk zo goed als voltooid heb. Zoals gemeld in mijn vorige weblog gaat dit derde hoofdstuk over de grote Italiaans-Britse schatgraver Belzoni, die in 1815-1819 in Egypte verbleef en zich daar ontwikkelde van louter een schatgraver tot een soort vroege archeoloog. In de bibliotheek van het Rijksmuseum van Oudheden wordt een originele druk van zijn reisverslag uit 1820 bewaard, dat ik graag wilde bekijken omdat dat boek een belangrijke rol in mijn derde hoofdstuk speelt. 21 november jongstleden ben ik daarom naar de Sleutelstad gegaan voor een bezoekje aan de oudheidkundige boekenverzameling, waar ik foto's van het boek heb kunnen maken en een paar notities, die ik goed heb kunnen gebruiken voor de tekst van mijn eigen boek. Het zal op z'n minst nog wel een paar jaar duren voor het af is, maar met drie hoofdstukken is de spreekwoordelijke kop eraf. Komende tijd ga ik aan de slag met hoofdstuk 4, dat over de ontcijfering van het hiërogliefenschrift gaat.

Het boek van Belzoni, opengeslagen in de bibliotheek van het Rijksmuseum van Oudheden

Overigens is het boek van Belzoni interessant in het kader van de gevoeligheid die er tegenwoordig heerst rond Egyptische schatten in Westerse musea. Menigeen is geneigd om dit af te doen als "roofkunst", alsof alles met geweld is verkregen en de Egyptische bevolking zich tevergeefs heeft verzet tegen nietsontziende Europese inhaligheid. Onderstaand fragment uit Belzoni's Narrative of the Operations and Recent Discoveries (de titel) laat echter zien dat het met dat geweld en verzet wel meeviel: de plaatselijke sjeik in Luxor gaf de schatgraver toestemming "[to] take away the great head [...] and the cover of the sarcophagus, or any thing else I pleased", ofwel: Belzoni kreeg toestemming om mee te nemen wat hij wilde. Het grote hoofd waarover hij schrijft betreft een beeld van farao Ramses II, dat thans in het British Museum staat ( deze ), en met dat sarcofaagdeksel wordt de versierde granieten plaat bedoeld die bovenop de sarcofaag van Ramses III lag, en die thans in een museum in Cambridge ligt (zie hier ). Geen "roofkunst", maar door de Egyptenaren zélf weggegeven. En daar bleef het niet bij, want Belzoni mocht zelfs "Tommy and Dummy" meenemen als hij dat had gevraagd. Met deze koddige namen werden de beelden bedoeld die tegenwoordig bekend staan als de Kolossen van Memnon . Belzoni heeft ze, hoewel hij dat dus wél had gemogen, uiteindelijk níét meegenomen en het beeldenduo staat nog altijd op de westover van Luxor ( dit zijn ze), waar ze een belangrijke attractie voor toeristen vormen.

Een fragment uit Belzoni's boek, over een sjeik die hem toestond mee te nemen wat hij maar wilde

Tot slot nog een kleine, maar belangrijke kanttekening bij een recensie van mijn Seti-boek, die afgelopen september in het tijdschrift VIND stond. Een positieve recensie (die ik bij de andere berichten over mijn boek heb gezet), maar wel een met enkele foutjes... Zo heb ik mijn boek niet geschreven op basis van hiërogliefenteksten, aangezien ik die niet kan lezen. En het vredesverdrag met de Hettieten waarover wordt gesproken werd niet door Seti (zoals de recensie schrijft), maar door Ramses II gesloten, hetgeen in mijn boek op bladzijdes 31-32 en 79 ook correct staat gemeld. De voornaamste fout echter was dat ik in de recensie "Egyptoloog Dave Boots" word genoemd! Ik ben echter géén egyptoloog, en heb mezelf ook nooit zo genoemd. Op bladzijde 10 in mijn boek noem ik mezelf een leek, aangezien dat is wat ik ben: het schrijven is voor mij puur hobby, dat ik mezelf heb aangeleerd. Maar wellicht waren ze bij VIND zó van m'n Seti-boek onder de indruk, dat ze dachten: dat moet wel van een professional komen. Een mooi compliment natuurlijk, maar om misverstanden te voorkomen heb ik deze specifieke fout toch maar met Photoshop uit de recensie verwijderd, en die aangepaste versie (ik heb alleen het woordje 'egyptoloog' verwijderd, verder is het bericht intact gelaten) op deze website gezet. Want het mag in deze tijd van social media dan mode zijn om jezelf beter voor te doen dan je bent, maar ik blijf liever mezelf.

Links de oorspronkelijke versie, rechts heb ik het woordje 'egyptoloog' met Photoshop Elements (pse) verwijderd

Paludanus

Wed, 09 Oct 2024 12:16:57 GMT

Vorige week plofte er goed schrijfnieuws op de mat: het nieuwe nummer van National Geographic Historia , met daarin een artikel van mij over de beroemde Enkhuizer stadsdokter en rariteitenverzamelaar Bernardus Paludanus. Na elf artikelen voor Archeologie Magazine (en nummer twaalf inmiddels ingeleverd en positief ontvangen!) en eentje voor KIJK Geschiedenis, is dit het derde tijdschrift waarin iets van mijn hand is verschenen. Toch wel eervol en bijzonder, in zo'n groot blad, maar misschien nog wel bijzonderder was het onderwerp zélf ooit. Want wist u dat de collectie eieren, veren, stenen, munten, mummies, koralen en andere rariteiten van Paludanus bezoekers vanuit heel Europa rond 1600 naar Enkhuizen deed trekken? Wist u dat hij een van de allereerste Nederlanders was die Egypte had bezocht? En wist u dat enkele van zijn boeken tot op de dag van vandaag bewaard zijn gebleven, compleet met persoonlijke krabbels erin? U kunt hierover deze en volgende maand lezen in de National Geographic Historia , het blad is overal te koop!

Paludanus in de National Geographic , hier te zien in het tijdschriftenschap bij Bruna

Behalve dit artikel voor National Geographic (dat overigens ook online verkrijgbaar is) ben ik momenteel ook nog bezig met een ánder stuk over de Enkhuizer dokter en verzamelaar. Dit gaat specifiek over de Egyptische voorwerpen in zijn collectie, wordt langer, is wat diepgravender van aard en moet over ongeveer een jaar verschijnen in Steevast , het jaarboek van de vereniging Oud Enkhuizen . Uit snippertjes informatie in met name een boek uit 1988 (over vroege Egypte-reizigers, zie hier ) heb ik opgemaakt dat Paludanus twee mummies en een paar Egyptische grafbeeldjes in zijn rariteitenkabinet had liggen, maar dit zou niet het enige zijn geweest, want er zouden begin zeventiende eeuw ook nog enkele andere Egyptische voorwerpen in zijn kasten hebben gelegen. Wat die "andere" voorwerpen precies waren, dat kon ik echter niet vinden. Wel wordt her en der steeds verwezen naar een inventarislijst die Paludanus ooit zélf had opgesteld, en waarvan een handgeschreven kopie wordt bewaard in de universiteitsbibliotheek van Leiden. Zou hierin iets meer te vinden zijn over die "andere" Egyptische objecten in het vermaarde Enkhuizer rariteitenkabinet? De enige manier om daarachter te komen is zélf naar Leiden gaan, wat ik gister dan ook heb gedaan. Een aparte ervaring, als "provinciaaltje" rondlopen in zo'n universiteitsbibliotheek, maar gelukkig kun je daar ook als gast terecht en gelukkig was het betreffende Paludanus-materiaal redelijk ontcijferbaar. Niet alles, maar ik heb tussen alle krabbels door voldoende "Egiptes" ontwaard om verder te kunnen met mijn Steevast -artikel. Wordt vervolgd!

Een van de vleugels van de Leidse universiteitsbibliotheek

Over Leiden gesproken is het leuk om te melden dat ik binnenkort nóg een bezoekje aan een bibliotheek in de Sleutelstad wil gaan brengen, maar dan aan die van het Rijksmuseum van Oudheden , in het kader van mijn tweede boek. Ik ben inmiddels bezig met hoofdstuk drie, over de grote Italiaans-Britse schatgraver Belzoni, en in de museumbibliotheek van het RMO hebben ze een originele druk van zijn reisverslag. De latere ontdekker van het graf van Toetanchamon, Howard Carter, roemde het boek van Belzoni als één van de beste boeken ooit in de egyptologie, dat bovendien een goed beeld geeft van de "oudhedenjacht" aan het begin van de negentiende eeuw. Tegenwoordig wordt dit door een hoop mensen afgedaan als louter "roofkunst", maar in werkelijkheid lag dat een stuk genuanceerder. En precies dát komt dan ook aan bod in hoofdstuk drie van wat hopelijk te zijner tijd mijn tweede boek wordt.

Het boek van Belzoni, in 2020 op de foto gezet bij een tentoonstelling in het RMO

Terwijl boek twee nog zeker een paar jaar tijd vergt, ligt Seti alweer bijna een jaar in de winkel. De tijd vliegt, zo wil het cliché, maar in dit geval is dat echt zo: jaren aan gewerkt, jaren toch wel van gedroomd, en nu is het alweer bijna een jaar geleden dat het boek uitkwam. Laatst zag ik 'm nog liggen bij boekhandel Heijink in Hardenberg, tijdens een weekje vakantie in Twente. En om het "rondje" van dit weblog af te maken: onlangs plofte editie 2024 van Steevast op de mat, het jaarboek van Oud Enkhuizen, met daarin de kroniek van het jaar 2023. Hierin staan talloze lokale nieuwtjes, lintjes, overlijdens, Olympiërs, honderdjarigen én... mijn Seti-boek! Voor wie het boekje niet ontvangt, heb ik op de Reacties -pagina alhier een foto ervan gezet, tussen de boekhandelfoto's en recensies. Alles bij elkaar toch een mooie score voor een "provinciaaltje" ;-)

Mijn Seti-boek bij boekhandel Heijink in Hardenberg

Een bijzonder boek

Thu, 25 Jul 2024 17:43:31 GMT

De tijd vliegt. Een jaar geleden alweer ontving ik de eerste proefdruk van mijn boek over Seti I, dat begin november vorig jaar uiteindelijk in de winkel verscheen. Blijkens een handig kaartje op de website van boekhandel Libris is het boek in een aantal winkels nog direct te krijgen ( groen op de kaart), maar in andere plaatsen ( oranje op de kaart) is het boek niet op voorraad. Interessant hierbij is dat sommige steden, waaronder Amersfoort, Den Haag, Edam, Leeuwarden en Zwolle, eerst op groen stonden, maar inmiddels oranje zijn, wat niet anders kan betekenen dan dat daar één of meerdere exemplaren van mijn boek zijn verkocht. Dat is natuurlijk goed nieuws, net als een onlangs verschenen recensie op de website van een egyptologe . Naast een paar constructief-kritische opmerkingen waardeert zij de "fijne schrijfstijl" waarin ik Seti geschreven heb en spreekt ze allesoverziende van "een onderhoudend boek". Alle reden dus om, mocht u het boek nog niet gekocht hebben, alsnog snel naar de boekhandel te gaan ;-)

Bij boekhandel Adr. Heinen in Den Bosch is Seti nog te koop

Mijn boek over Seti heb ik volledig thuis geschreven, met behulp van de vele boeken die ik in de loop der jaren heb verzameld en tijdens het schrijfproces heb aangeschaft. Voor mijn tweede boek echter, waarmee ik inmiddels bezig ben, ligt dat een beetje anders. Hiervoor wil ik een aantal bibliotheken bezoeken, om daar bijzondere oude boeken te bekijken die van belang waren (en soms nog altijd zijn) voor de herontdekking van het oude Egypte. Eerder dit jaar was ik in de Librije van Enkhuizen om een atlas van Blaeu te bekijken en gister was ik naar Haarlem, voor een blik op een heel speciaal en vooral ook heel groot boekwerk uit de verzameling van het Teylers Museum . Het gaat om de Description de l'Égypte , die werd uitgegeven in opdracht van niemand minder dan Napoleon Bonaparte. Of zoals het op het titelblad staat: Publié par les ordres de sa majesté l'empereur Napoléon le Grand

De Description de l'Égypte , een van de topstukken uit de Teylers-collectie

De Description was het resultaat van een grote Franse expeditie naar Egypte in de jaren 1798-1801. Militair gezien werd deze missie een totale mislukking, maar behalve soldaten had Napoleon ook verschillende wetenschappers meegenomen naar de Nijl, die onder andere het land moesten inventariseren en optekenen. Tezamen maakten deze cartografen, ingenieurs, tekenaars en wiskundigen mappen vol met tekeningen van Egyptes oude monumenten. Tekeningen die de tempels laten zien zoals ze er destijds bijlagen, met veel omgevallen zuilen, losse stenen en hoog opgewaaide zandduinen. Sommige van de tempels die zij op papier zetten zijn tegenwoordig gerestaureerd, maar anderen zijn inmiddels helemaal verdwenen, waardoor ze in wezen alleen nog voortleven in de prenten uit de Description ...

De ruïnes van Karnak, afgebeeld in de Description

Behalve tekeningen van de tempels, maakten de Franse geleerden ook detailstudies, kopieën van reliëfs, dwarsdoorsnedes en plattegronden, met nauwkeurig vermeld de maten van muren, zalen en zuilen. Allemaal met de hand opgemeten en op papier gezet, een ongelooflijke berg aan informatie die de Egyptische oudheid in één klap grote bekendheid gaf in Europa. Hun schetsen werden in de jaren na de expeditie uitgegeven in een serie enorme boeken: de Description de l'Égypte , die je min of meer zou kunnen zien als een bijbel van de egyptologie, een iconisch boek voor wat betreft de studie van het oude Egypte. Het Teylers Museum in Haarlem is de enige plek in Nederland waar ze een originele eerste druk van deze serie hebben, en het was dan ook een bijzonder moment om zo'n boek een keer in het echt te zien. Met een aantal foto's en een paar blaadjes met notities ben ik weer huiswaarts gekeerd, waar ik momenteel bezig ben met het tweede hoofdstuk van wat hopelijk te zijner tijd zal uitgroeien tot een tweede boek. Wordt vervolgd!

Tot in de kleinste details werden de tempels opgemeten door de Franse wetenschappers

Deutschland

Tue, 25 Jun 2024 09:52:05 GMT

Sommige mensen vliegen met gemak de wereld over, maar aan mij is dat niet besteed. Oost west, thuis best, zou je kunnen zeggen. Toch ben ik afgelopen mei voor mijn doen behoorlijk ver op pad geweest, namelijk twee weken vakantie naar het noordoosten van Duitsland. Samen met m'n broer een kleine week Berlijn en aansluitend nog twee andere plaatsen. Tegen de drukte van de Duitse hoofdstad zag ik aanvankelijk wel een beetje op, maar dat viel gelukkig alles mee - Amsterdam voelt een heel stuk drukker met z'n nauwe straten. Wat daarentegen wel druk was, was ons programma. We hebben heel veel gezien, van een blik op de Brandenburger Tor , de Reichstag en de Berlijnse Muur tot een bezoek aan de Berliner Zoo (de dierentuin ) en een hele dag Postdam, de naast Berlijn gelegen stad met een groot park vol paleizen.

De Brandenburger Tor , hét icoon van Berlijn

Berlijn telt heel veel musea, waarvan ik er twee heb gezien. Eerst een korte bezoek aan het Museum für Naturkunde (het natuurhistorisch museum ) en daarna twee veel langere bezoeken aan het Neues Museum , waar een enorme Egyptische collectie wordt bewaard. Het gebouw waarin de schatten waren te zien was deels oud, maar deels ook strak en nieuw, als gevolg van zware bombardementen in de oorlog en latere wederopbouw. De collectie Egypte was verdeeld over maar liefst drie verdiepingen en eigenlijk veel te groot voor één vakantie. Van beelden en reliëfs tot mummiekisten, papyri en kleinere objecten was er heel veel te zien en te fotograferen, al mocht het topstuk van de collectie (de buste van Nefertete) absoluut níét worden gefotografeerd. Iets dat de ronduit norse beveiligers veelvuldig lieten weten... Die laatsten waren sowieso een behoorlijke domper op het museumbezoek, maar gelukkig maakten een viertal boeken in de museumwinkel en een idee dat ik al dwalend door de zalen heb opgedaan voor een mogelijk nieuw Archeologie Magazine-artikel weer veel goed!!

De buste van Nefertete, een van de beroemdste schatten uit het oude Egypte (gefotografeerd van veraf, dat mocht wel...)

Na ons bezoek aan Berlijn zijn we voor het tweede deel van de vakantie naar de deelstaat Mecklenburg-Vorpommeren gegaan, om precies te zijn naar het Oostzee-stadje Stralsund. Deze voormalige Hanzestad met zijn gekleurde huizen en baksteengotieken kerken staat op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO en vormt tevens de brug naar Rügen, het grootste eiland van Duitsland. Hier hebben we onder meer een wandeling gemaakt langs de steile kalksteenkliffen van Nationalpark Jasmund , waar je prachtig kan wandelen - zij het niet te dicht bij de rand, aangezien er zo nu en dan stukken van de kliffen kunnen afbrokkelen. Ondanks dat het weer juist die dag een beetje tegenviel (wel droog gelukkig, maar geen zon) was het een prachtige route, door een stukje oerbos, langs een echte waterval en met verschillende blikken op de loodrecht omhooglopende krijtwanden.

De kliffen van Jasmund op het eiland Rügen

Na een paar dagen Stralsund lag onze derde en laatste halte deze vakantie iets westelijker: Schwerin, de hoofdstad van Mecklenburg-Vorpommeren. Hier hebben we een wandeling gemaakt langs de Schweriner See (het meer van Schwerin) en een bezoekje gebracht aan de voormalige Hanzestad Wismar, dat iets ten noorden van Schwerin ligt. Maar het hoogtepunt van dit deel van de reis was toch wel Schloß Schwerin , het kasteel waar ooit de hertogen van dit stukje Duitsland woonden. Met z'n ligging op een klein eilandje, vele torentjes en pinakels en mooie crèmegele kleur met gouden accenten (op sommige koepels) kun je dit paleis met recht een heerlijke suikertaart noemen, waarmee het een perfect toetje was van een prachtige vakantie!!

(voor meer foto's van de reis, zowel van Berlijn als van Stralsund en Schwerin, zie de foto-pagina )

Schloß Schwerin , een heerlijke suikertaart!!

Lente

Mon, 29 Apr 2024 10:47:06 GMT

Onlangs plofte het nieuwe nummer van Archeologie Magazine op de deurmat, mét daarin mijn elfde artikel voor hen. Deze keer niet over Egypte, maar over vuurtorens. Zoals ik in m'n vorige weblog al schreef kwam de inspiratie voor dit stuk van een paar vakanties naar de Waddeneilanden afgelopen jaren, die elk hun eigen toren hebben. Het artikel (dat hier online te koop is) bestaat uit een vuurtorengeschiedenis in vogelvlucht met in zes losse kadertjes een paar aparte torens "uitgelicht". Dit zijn de torens van achtereenvolgens Terschelling, Ameland, Enkhuizen, Westkapelle, Egmond en Burgh-Haamstede. Mocht u deze zomer nog in één van deze plaatsen zijn: de torens van Ameland en Westkapelle kunnen bezocht én beklommen worden. Een leuke vakantie-tip!! En wilt u meer weten over deze torens en hun geschiedenis, dan kunt u deze maand dus terecht in Archeologie Magazine ;-)

Mijn vuurtoren-artikel in Archeologie Magazine (nr. 02-2024)

De Ven bij Enkhuizen is anders dan de torens van Ameland en Westkapelle níét toegankelijk voor bezoek, maar hij ligt er momenteel wel heel mooi bij, met de dijk ten zuiden van de toren vol met gele en witte bloemen. Onder een blauwe lucht geeft dat de vuurtoren een lente-achtige aanblik, al zou je qua weer van de afgelopen dagen soms eerder denken dat het al herfst is. Maar regen en kou of niet, het is toch echt lente, hét seizoen van nieuw leven en frisse moed.

Vuurtoren De Ven, één van de uitgelichte vuurtorens in het artikel

Over frisse moed gesproken wil ik hier ook een korte update geven over mijn tweede boek, dat weliswaar nog wel een paar jaar werkt vergt, maar waar de spreekwoordelijke kop inmiddels af is. Hoofdstuk 1 is in principe klaar en momenteel ben ik bezig met het "leeswerk" voor hoofdstuk 2. Dit gaat over de Egyptische expeditie van de beroemde Napoleon in 1798, en over de enorme hoeveelheid tekeningen van graven, tempels en andere faraonische monumenten die deze militair gezien geflopte missie als "bij-effect" uiteindelijk opleverde. Van deze berg aan prenten is begin negentiende eeuw een enorm boekwerk verschenen, de Description de l'Egypte , dat min of meer geldt als het begin van de serieuze herontdekking van het oude Egypte.

Een plaat uit de Description de l'Egypte , op de foto gezet bij een tentoonstelling in het Leidse RMO

Behalve met hoofdstuk 2 van mijn boek (dat zoals het er nu naar uitziet 11 hoofdstukken moet gaan krijgen) ben ik ook bezig met een nieuw artikel, over een man die je misschien wel de meest markante Enkhuizer ooit zou kunnen noemen: Bernardus Paludanus, een stadsdokter uit de zestiende/zeventiende eeuw die een dusdanig grote verzameling rariteiten had vergaard dat bezoekers van heinde en verre naar Enkhuizen kwamen. Walvisbaleinen, mummies, skeletten, schelpen, fossielen, medailles, slagtanden - zijn huis moet bomvol zijn geweest, een museum avant la lettre bijna, en daarmee een ideaal onderwerp voor een leuk artikel. Het vergt net als de vorige stukken het nodige lees-, schrijf- en schrapwerk, maar met de frisse moed van de lente moet het goedkomen!!

Bloeiend speenkruid lang het Weelenpad, ten westen van Enkhuizen

Kijk(en)

Thu, 01 Feb 2024 17:04:08 GMT

Komend voorjaar staat er als alles goed gaat voor de elfde keer een artikel van mij in Archeologie Magazine. Niet over het oude Egypte of Enkhuizen deze keer (al komen beide wel ter sprake), maar over vuurtorens. Want hoewel deze markante gebouwen voor de navigatie steeds minder belangrijk zijn, heeft de kustverlichting een rijke geschiedenis die het waard is om te worden verteld. Geënthousiasmeerd door een paar vakanties naar de Wadden afgelopen jaren leek het me daarom leuk hier iets over te schrijven, en het resultaat daarvan kunt u binnenkort dus lezen in Archeologie Magazine. Mét verschillende foto's en een aantal torens "uitgelicht" in aparte kadertjes.

Ook vuurtoren De Ven bij Enkhuizen zal in mijn artikel een plekje krijgen

Ander leuk nieuws op schrijfgebied is een artikel van mij dat is verschenen in een heel ander tijdschrift: KIJK-Geschiedenis, en dat sinds vorige week te koop is. Dit stuk bestaat uit acht losse "blokjes" over acht verschillende farao's, met als gemene deler dat ze geen van allen Toetanchamon of Cleopatra heten. Deze twee krijgen namelijk al genoeg aandacht, dus het leek mij weleens leuk om een paar andere farao's ter sprake te brengen. Het schrijven was nog best lastig, omdat het heel bondig moest in niet al te lange zinnen, maar bij KIJK-Geschiedenis vonden ze het "helder en toegankelijk" geschreven en wilden ze het graag plaatsen. Een mooi begin van het nieuwe "schrijfjaar"!!

Mijn artikel in KIJK-Geschiedenis (nr. 1/2024)

Één van de "blokjes" in het KIJK-artikel gaat over Seti, met daarbij een korte verwijzing ( hier te zien) naar mijn boek. Inmiddels ben ik echter ook begonnen aan een tweede boek, dat hopelijk te zijner tijd (maar dat is een kwestie van jaren) ook zal worden uitgegeven. Het onderwerp wordt de herontdekking van Egypte, die zich vooral in de negentiende eeuw heeft afgespeeld. De periode daarvóór zal echter ook aan bod komen, en om die reden was ik afgelopen dinsdag in de Westerkerk in Enkhuizen. De Librije aldaar bezit namelijk een atlas van de beroemde zeventiende eeuwse cartograaf Blaeu, die ook aan Egypte een paar regels heeft gewijd. Ik mocht deze eeuwenoude pil komen bekijken en er een paar foto's van maken, toch wel een bijzonder moment!! De kaarten zijn prachtig geïllustreerd en de teksten laten iets zien van de kennis van toen. Over de piramides schrijft Blaeu bijvoorbeeld het volgende: de coningen van Ægypten deden sulcke boven haer graven maecken om hare rijckdommen te toonen, ofte om haer volck niet ledigh te houden

De oude atlas van Blaeu, opengeslagen bij de kaart van Afrika

De titel van dit weblog luidt Kijk(en) , wat natuurlijk op de KIJK en op het bekijken van de Blaeu-atlas slaat. Maar het slaat ook nog op iets anders, want sinds kort hangt er een kleine expositie van tien door mij gemaakte foto's in de bovenzaal van het IVN-paviljoen in het Streekbos. Het zijn foto's die ik afgelopen jaren op verschillende plekken in Nederland heb gemaakt, met als achterliggend idee dat je voor een mooie vakantie niet per se naar het buitenland hoeft. Nederland heeft in de vorm van bijvoorbeeld Zuid-Limburg, de Waddeneilanden of de Utrechtse Heuvelrug ook nog genoeg mooie plekjes!! De expositie kan zondags tussen 13:00 en 16:00 uur worden bekeken, mits er iemand van het IVN aanwezig is om de zaal te openen. Voor meer info: zie de website van het IVN.

Poster van de expositie, op de deur van het IVN-paviljoen

Twee gezichten

Sat, 30 Dec 2023 12:16:06 GMT

De laatste week van december is traditiegetrouw hét moment om terug te blikken op het afgelopen jaar. Voor mij persoonlijk was 2023 natuurlijk in de eerste plaats het jaar van mijn boek: een droom die na jaren van vallen, opstaan en de nodige "schrijfuren" (zie mijn eerdere weblog) eindelijk uitkwam. Hoe de verkoop momenteel gaat weet ik niet, dat hoor ik volgend jaar wel, maar de reacties die ik krijg zijn tot nu toe allemaal positief. Complimenten van lezers, een bericht in de nieuwsbrief van de Westerkerk, een prima recensie in het online Kunsttijdschrift Vlaanderen (ze spreken van een "leesbare publicatie" die "fraai [is] vormgegeven", met "talrijke goed geduide kleurenafbeeldingen") en inmiddels ook een eerste papieren recensie. Deze stond onlangs in de National Geographic Historia , waarin werd gesproken van "een veelzijdig boek over een al even veelzijdige heerser".

Recensie van mijn boek in National Geographic Historia (nr. 6/2023)

Ook het vermelden waard is dat mijn boek inmiddels is opgenomen in de collectie van de Universitätsbibliothek Heidelberg , de oudste universiteitsbibliotheek van Duitsland. Toch wel bijzonder, om daar nu als leek tussen allemaal boeken van egyptologen te liggen!! En daar niet alleen, want ook de bibliotheek van het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden heeft Seti inmiddels opgenomen in hun boekencollectie, zo valt op te maken uit de online catalogus op hun website. Overigens was ik laatst zelf in dat museum en wat blijkt? Ook in de museumwínkel is Seti momenteel te vinden, op misschien wel het mooiste plekje: met de Egyptische tempel van Taffeh direct op de achtergrond!!

Seti in de museumwinkel van het RMO, middenin de Tempelzaal

Hoewel 2023 voor mij hiermee dus vooral het jaar was van mijn boek, was het ook een jaar met twee gezichten. Afgelopen april namelijk is Bontje overleden, mijn dwerggeitje, voor wie ik bijna zestien jaar heb mogen zorgen. Dit deed ik eerst op het hertenkamp, waar ze pas een paar maanden oud was toen ik daar in 2007 begon, en daarna op het land achter het huis van mijn oom en tante. Bontje was een ontzettend lief en aanhankelijk beestje, altijd in voor een aai of een knuffel, maar toen het hertenkamp in 2018 werd overgenomen door het plaatselijke Milieu Educatief Centrum wilde het nieuwe bestuur van haar af. De reden? Ze werd te oud bevonden... Gelukkig kon ik haar met nog twee andere geiten overnemen (geiten zijn groepsdieren) en konden ze verhuizen naar het grasveld achter het huis van mijn oom en tante. Sindsdien was ze niet meer van het hertenkamp, maar van mijzelf.

Mail van de gemeente over dierenbeleid hertenkamp (oktober 2018)

Op haar nieuwe stek heeft Bontje nog vier prachtige jaren mogen leven. Elke dag buiten op een groot grasveld, zomers lekker doezelen in het zonnetje, binnen een stalletje met een laag stro, elke dag een pluk hooi en regelmatig verwend met een stukje broccoli, brood of geitensnoepje. Ik heb geen seconde spijt gehad van de stap om drie geiten over te nemen en heb het hok waarin Bontje en de twee andere geiten 's nachts verbleven elke maand met alle liefde uitgemest. De zorg voor een dier doet niet alleen dat dier goed, maar ook hun baasje. Het is dankbaar en het geeft je zelfvertrouwen (hier heb ik Bontje voor bedankt in het dankwoord van mijn boek!!), en wat is er nou mooier dan in de zomer even bij je dieren in het gras gaan zitten, en dat ze dan haar koppie in totaal vertrouwen tegen je aanlegt? Dat de andere twee geiten een diametraal ander karakter hadden was jammer, maar Bontjes oneindige vriendelijkheid maakte dat ruimschoots goed. Altijd als ik er was kwam ze naar me toe voor een aai, en als ik het pleintje bij hun stal stond te vegen bleef ze altijd lang bij me staan en volop kopjes geven. Bokkig was ze nooit, naar niemand, behalve dan naar de twee andere geiten. Toen een van deze mij een keer op de korrel had en wilde bokken, nam Bontje het zelfs direct voor me op: ze gaf die andere geit een flinke tik met haar hoorns!!

Bontje aan het grazen op haar grote groene grasveld

In maart dit jaar werd Bontje 16. Voor een geitje is dat weliswaar een heel hoge leeftijd, maar verder leek ze op dat moment nog gezond. Helaas werd ze kort daarop echter wat lusteloos, en gaandeweg de dagen daarna werd dat erger. De dierenarts is twee keer langs geweest, maar het heeft niet meer mogen baten. Ze was 'op', zo vertelde de dierenarts bij een derde en laatste bezoek. Ondanks mijn verdriet realiseerde ik me dat haar welzijn voor moest gaan, en dat betekende dat ik de moeilijke keuze moest maken waar iedereen met een huisdier vroeg of laat mee wordt geconfronteerd. Op het hertenkamp, waar geregeld wisselingen in het dierenbestand plaatsvonden, had ik Bontje ooit beloofd om haar nooit in de steek te laten en die belofte heb ik tot het allerlaatste moment waar kunnen maken. Ik heb haar vastgehouden toen ze overleed, zodat ze in vertrouwde armen was toen de dierenarts haar het prikje gaf. Dit was een verdrietig en onwerkelijk moment, waar ik af en toe nog aan terug moet denken. Maar naast verdrietig, was het ook het einde van een tijdperk. Want een maand na Bontjes overlijden zijn m'n twee andere geiten verhuisd naar een opvang voor oude dieren in Vaassen, waarmee er na jaren van zorg voor dieren (begonnen op het hertenkamp in 2007) aan dit hoofdstuk een einde kwam. 2023 bracht een boek, maar sloot ook een hoofdstuk af...

Verdriet om mijn lieve, lieve Bontje

Vier weken Seti

Mon, 27 Nov 2023 18:12:12 GMT

Het is inmiddels alweer een kleine maand geleden dat mijn boek verscheen. Een maand waarop ik in dit weblog kort wil terugblikken, want hoewel het grootste nieuws er inmiddels weliswaar vanaf is, blijft het natuurlijk bijzonder, een eigen boek. Op de website van boekhandel Libris staat een kaart waar Seti zoal in de winkel ligt en dat blijkt over heel Nederland verspreid te zijn: van Groningen in het noorden tot Maastricht in het zuiden en van Middelburg in het westen tot Nijmegen in het oosten. Maar ook boekhandels die niet op de lijst voorkomen (omdat ze onder een andere winkelketen vallen) kunnen mijn boek in de schappen hebben liggen, zo ondervond ik zelf in Amsterdam na een bezoek aan het museum Allard Pierson. Boekenhandel Scheltema aan het Rokin, vlakbij de Dam, heeft Seti namelijk op een prominent plekje in de winkel staan: niet in een kast achteraf, maar vier stuks sterk op een tafel middenin de winkel!!

Mijn Seti-boek op een prominente plek in boekhandel Scheltema in Amsterdam

Ook het vermelden waard hier zijn berichten over mijn boek op de website van huis-aan-huiskrant Rodi , op de website van egyptoloog Huub Pragt (die de tekst van het boek heeft nagelezen), op geschiedeniswebsite Historiek.net en op de weblogs Stretto en Cultuurmania , waar mijn boek "een dikke en vlot geschreven aanrader" wordt genoemd!! Maar het grootste artikel stond 15 november jongstleden in het Noordhollands Dagblad. Het besloeg een hele pagina, had een kleine aankondiging op de regionale cover én een grote foto, met op de achtergrond een West-Friese stolpboerderij: door de krant omschreven als "de poldervariant van de beroemde piramides".

Met mijn Seti-boek in het Noordhollands Dagblad

Het belangrijkste is uiteindelijk natuurlijk wat de lezer van het boek vindt. En in dat kader is het leuk om te melden dat de eerste lezersrecensie binnen is. Op de website Hebban.nl staat een uitgebreide reactie op m'n boek en die reactie is ronduit positief. Hier een paar mooie quotes: "er is veel werk gemaakt van het boek", "de vele afbeeldingen ondersteunen en vertellen een verhaal", "je kunt wel stellen dat het boek een hoog educatief gehalte heeft, [...] een aanrader". Eindcijfer voor Seti: vier sterren !!

Een recensie over Seti op lezers-community Hebban: vier sterren!!

Van de uitgever heb ik begrepen dat een paar tijdschriften een recensie-exemplaar van het boek hebben aangevraagd, dus komende tijd komen er wellicht nog een paar reacties. Wordt vervolgd, dus. En in de tussentijd ben ik alvast begonnen met het vergaren van de informatie die nodig is voor wat hopelijk ooit mijn tweede boek wordt. Boeken doorlezen en notities maken (inmiddels al een paar vellen vol) om die laatste te zijner tijd te kunnen verwerken tot hoofdstukken van een boek. Maar net als m'n eerste zal ook die tweede een meerjarenproject worden, dus voorlopig zult u het als lezer met Seti moeten doen ;-)

De eerste notitievellen voor m'n tweede boek zijn reeds volgekalkt...

MISSIE GESLAAGD

Sun, 15 Oct 2023 16:26:37 GMT

Het heeft even geduurd, maar het is gelukt. Of eigenlijk: het gáát lukken, en wel zeer binnenkort. Farao Seti I , met harde kaft en zo’n 200 pagina’s dik, is vanaf 2 november te koop. Een eigen boek, uitgegeven bij een échte uitgever. Wie had dat ooit gedacht!! De totstandkoming van deze mijlpaal is een proces geweest van vallen en opstaan, en van een hoop “schrijfuren”, waar ik in dit eerste weblog kort op terug wil blikken.

Iets te ambitieus

Mijn schrijverij begon in 2009, toen ik voor de toenmalige kabelkrant in Enkhuizen korte wekelijkse stukjes mocht schrijven vanuit het perspectief van Nanda de nandoe, een van de bewoners van het plaatselijke hertenkamp – waar ik destijds meehielp de dieren te verzorgen. Achteraf gezien waren het enorm knullige stukjes, maar ik had de smaak van het schrijven wel meteen te pakken. Van het winterweer en dierenjargon tot staarten en mensentypes: de onderwerpen dienden zich vanzelf aan. In 2011 wilde ik een bundel van de columns uitbrengen, onder de titel Lotgevallen van een loopvogel , maar dat project liep uit op een faliekante mislukking. Ik had de interesse en m’n kunnen een beetje overschat. Het was achteraf een veel te ambitieus idee, met stukjes die lang nog niet goed genoeg waren. Hetzelfde gold ook voor een poging tot roman kort daarop, en voor stukjes die ik schreef over het nieuws, maar al het stuntelen in die jaren zorgde beetje bij beetje wél voor de nodige “schrijfmeters”, waardoor mijn teksten onbewust steeds wat beter (of minder knullig, dat is aan de lezer haha) werden.

Nanda de nandoe op de Enkhuizer kabelkrant (oktober 2009)

De aanhouder wint

Terwijl het me af en toe lukte om een ingezonden brief in kranten geplaatst te krijgen, begon ik in 2013 aan een artikel over de Egyptische farao Seti I. Ik wilde iets over deze bij het grote publiek onbekende Egyptische koning vertellen op een laagdrempelige toon, een beetje zoals de stukken in tijdschriften als Quest, maar helaas reageerden de bladen waarnaar ik het artikel opstuurde allemaal afwijzend. Onder het motto de aanhouder wint bleef ik er echter mee “leuren” en dat had succes, want Archeologie Magazine was wél geïnteresseerd en heeft het stuk uiteindelijk in het najaar van 2015 als tweeluik geplaatst. In de jaren daarna heb ik vaker met artikelen in het blad gestaan (10 stuks inmiddels), alsmede met enkele stukken op hun website, en in de tussentijd bleef ik zo nu en dan ook brieven en opiniestukken insturen naar kranten.

Een van mijn artikelen voor Archeologie Magazine (april 2020)

Schiften, schrijven en schrappen

In 2017 leek het me een leuk idee om een bundel te maken van een aantal losse Egypte-artikelen, maar ook dat idee strandde. De reden? Het was te veel los zand, er zat niet echt één rode draad in. Jammer natuurlijk, maar het zette me wel aan het denken. Want wat nou als ik zou proberen om een boek te schrijven over één vastomlijnd onderwerp? Zou Seti zich daar misschien voor lenen? In de jaren die daarna volgden heb ik korte tijd vrijwilligerswerk gedaan bij het plaatselijke IVN (persberichten schrijven) en stopte ik op het hertenkamp na jaren van onzekerheid en gedoe, maar temidden van dat alles ben ik altijd bezig gebleven met mijn grote Seti-project. Het was een hele hoop leeswerk, heel veel schiften, schrijven en schrappen, maar gaandeweg de tijd kreeg het steeds meer vorm. Wat begon als een vaag idee, als wellicht opnieuw een overschatting van mezelf, begon steeds meer op een kansrijk manuscript te lijken. Maar was het genoeg?

Het pand van o.a. uitgeverij Walburg aan de Prinsengracht in Amsterdam (juli 2022)

Gesprek in grachtenpand

De drempel om er bij een uitgever doorheen te komen ligt natuurlijk hoog. Een boek moet inhoudelijk kloppen en de tekst moet goed leesbaar zijn. Om wat beter beslagen ten ijs te komen liet ik mijn hoofdstukken daarom nalezen door egyptoloog Huub Pragt (zijn oordeel: “zorgvuldig” en “evenwichtig”), en voor een ‘taalstempel’ stuurde ik een stukje van het boek naar het genootschap Onze Taal (hun oordeel: “mooi verhalend, levendig, we lezen er graag in door”). Met die positieve berichten in de hand volgde voorjaar 2022 het misschien wel spannendste deel van elk boekenproject: uitgeverijen mailen. Ik had een adres gekregen van een potentiële uitgever, maar die wees het meteen af. Op zo’n moment zakt de moed je wel even in de schoenen, maar dat zou van korte duur zijn, want Walburg Pers, die ik daarna mailde, wilde er wél naar kijken. En zowaar: ze wilden het ook uitgeven!! Na een gesprek in een chique Amsterdams grachtenpand, het nodige gesleutel aan de tekst (terechte punten overigens), een zoektocht naar foto’s, het aanschrijven van fondsen en het nakijken van drie proeven is het boek inmiddels helemaal klaar, met opmaak en al. Het zal worden gedrukt in een oplage van zo’n 1000 stuks en vanaf 2 november kan iedereen het kopen, in de winkel of online. Ofwel: schrijfmissie geslaagd, wat ooit begon met knullige kabelkrantstukjes is uitgegroeid tot een écht boek bij een échte uitgever!! En nu? Op naar een tweede boek!! (maar eerst nog even genieten van nummer een!!)

Dit is hoe de kaft van mijn boek eruit zal zien, de titel in rood en mijn naam in blauw!!